تبلیغات
عشق اباعبدالله - سیره سیاسی حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)

سیره سیاسی حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)

نتیجه تصویری برای سیاست از نگاه حضرت فاطمه

امروزه سبک های زندگی غربی که توسط امپراتوری رسانه ای به مردم دنیا القا می شود بشر را به سوی قهقرایی سوق می دهد که مظاهر آن در بیماری های روحی و روانی گرفته تا ناهنجاری های اجتماعی به خوبی قابل مشاده است . این سبک زندگی الگوهایی را به جوانان ما با همان ابزار رسانه معرفی می کند که نه تنها باعث ارتقا روش و سبک زندگی نیستند بلکه اساسا خود این الگو ها یا در نهایت خودکشی کرده اند و یا سراسر زندگی آنان مملو از مشکلات و ناهنجاری است. بنابراین ضرورت معرفی الگو های مناسب یکی از مهم ترین نکاتی است که در برهه کنونی برای هدایت صحیح باید مد نظر قرار داد.

یکی از شخصیت هایی که می تواند الگوی مناسبی برای مردم جامعه ما باشد ،‌حضرت صدیقه طاهره فاطمه زهرا (س) است. کسی که امام زمان (عج) او را الگوی خود معرفی می کند . ایام شهادت این بانوی بزرگ دو سرا فرصت مغتنمی است که گوشه هایی از حیات فردی ،‌اجتماعی و حتی سیاسی ایشان بازگو شود.

گرچه در دوران کودکی و نوجوانی حضرت زهرا(س) هنوز نگاه به زن نگاهی منفی، و عرصه ای برای تجلی توانمندیهای مثبت و مفید زنان کارآمد وجود نداشت.اما تعالیم عالیه اسلام و آموزه های علمی و عملی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نسبت به شخصیت دادن به زن توانست زمینه ساز رشد و شکوفایی شخصیت زن شود. بانوی بزرگوار اسلام که در چنین مکتبی پرورش یافته است و خود نیز از علم و آگاهی و معرفت بالایی برخوردار است، توانست در عمر کوتاه خود، در عرصه های مختلف فردی، خانوادگی و اجتماعی در کنار پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امام علی علیه السلام درخشش نماید و منشأ خیر و برکت برای تمام بشریت باشد.

سیره سیاسی

حضرت زهرا (س) در حالی که در تربیت فرزندان و خانه داری نمونه کاملی است اما به موقع نیاز حضور در صحنه سیاسی و اجتماعی را دارد و حمایت از پیامبر گرامی اسلام (ص) و همچنین ولایت مولا علی (ع) خود گواه روشنی در فعالیت های سیاسی و اجتماعی حضرت زهرا(س) است.

در اوایل بعثت، حفظ جان پیامبر صلی الله علیه و آله و دفاع و حمایت از آن حضرت از مهم ترین رسالتهای جامعه نو پای اسلام و وظیفه خطیر کسانی بود که علیرغم مشکلات و تنگناهای موجود به حقانیت پیامبر و آیین او ایمان آورده بودند. تعداد انگشت شماری نیز با استفاده از موقعیت اجتماعی، سیاسی و تواناییهای دیگر خود، بیشتر به این امر می پرداختند که از جمله آنها حضرت زهرا علیهاالسلام بود. بعد از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز با پیش آمدن حوادث ناگوار، این رسالت ابعاد دیگری به خود گرفت و از جمله آنها، حمایت و دفاع از امامت و جانشینی به حق پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بود. تنی چند از مسلمانان راستین و بیشتر از همه آنها بانوی عالی مقام جهان اسلام بود که در انجام این رسالت نهایت تلاش را نمود.

بقیه در ادامه مطلب ...

دفاع و حمایت از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

رسول خدا از هنگامی که به رسالت مبعوث شدند تا زمانیکه به مدینه هجرت کردند، در مکه مورد اذیت و آزارهای فراوانی قرار گرفتند. بزرگان قریش و حتی عموهای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله علاوه بر تشویق و تحریک مردم و حتی کودکان به اذیت و آزار پیامبر، خود نیز به طور مستقیم از هیچ تلاشی در این کار دریغ نداشتند. گاهی خاک بر سر پیامبر می ریختند و زمانی سنگ بارانش می کردند و یا در کنار کعبه و هنگام نماز، شکنبه حیوانات بر سر و پشت حضرت می گذاشتند. در این دوران مردانی مانند حمزه سیدالشهداء به دفاع از پیامبر بر می خاستند؛ اما تاریخ نام بانویی بزرگوار که در آن وقت بین 5 تا 8 سال بیشتر نداشته است را نیز در کنار مدافعان پیامبر ضبط و ثبت کرده است،(1) او علاوه بر اینکه در منزل و خصوصا بعد از رحلت مادر بزرگوارش خدیجه پرستاری پدر را نیز بر عهده داشت، بیرون از منزل نیز همیشه مراقب پدر بود.

ابوبکر بیهقی می نویسد: روایت شده است که مشرکان قریش در حجر اسماعیل گردآمده بودند و می گفتند: چون محمد صلی الله علیه و آله عبور کند، هر یک از ما به او ضربه ای خواهیم زد و چون فاطمه این را شنید پیش مادر رفت و سپس این مطلب را به اطلاع پیامبر رساند... .(2) و به حمایت و دفاع از پیامبر عزیز می پرداخت.

عبداللّه بن مسعود می گوید: با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در کنار کعبه بودیم، حضرت د رسایه خانه خدا مشغول نماز بود، گروهی از قریش و از جمله ابوجهل در گوشه ای از مکه چند شتر نحر کرده بودند، شکنبه آنها را آوردند و بر پشت پیامبر گذاشتند، فاطمه علیهاالسلام آمد و آنها را از پشت پدرش برداشت.(3)

دفاع و حمایت از امام علی علیه السلام

حضرت زهرا علیهاالسلام مقام و موقعیت و جایگاه امام علی علیه السلام را خوب شناخته بود و از تواناییهای ذاتی و خدادادی و شایستگیهای ایشان نیز مطلع بود.(4) دیدگاههای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را نسبت به امام به صورت مرتب شنیده بود و بدان ایمان و اعتقادی راسخ داشت و صلاح و مصلحت جامعه نوپای اسلام را در رهبری و امامت امام علی علیه السلام می دانست(5) و جایگزین دیگری را با وجود ایشان برای این مقام و منصب جایز نمی دید. از اینرو برای اثبات و تحقق آن از هیچ تلاشی دریغ نکرد و تا آخرین لحظه دست از حمایت و دفاع از امام علیه السلام و مقام امامت بر نداشت.

اهتمام به امور سیاسى‏ و نظامی

حیات فاطمه (س) چه در مکه و چه در مدینه سرشار از وقایع و رخدادهاى مهم فرهنگى، اجتماعى، سیاسى و نظامى بود. او زندگى سیاسى را از همان دوران خردسالى و در کنار پدر بزرگوار خویش آغاز کرد و در همه جبهه‏ هاى رویارویى رسول خدا(ص) با طاغوت‌هاى‏ زمان خویش، همراه و پشتیبان آن حضرت بود. زمانى هم که به مدینه هجرت و با امیرالمومنین(ع) ازدواج نمود، یار و یاور او در همه مراحل بود. در طول نه سال زندگى مشترک فاطمه و على- علیهما السلام- بیش از شصت برخورد نظامى بین پیامبر(ص) و مخالفان رخ داد که على(ع) در بسیارى از آنها حضور داشت. حضرت زهرا(س) در این مدت، ضمن ایفاى مسئولیت سنگین خانه‌دارى و فرزنددارى، در مواقع لازم با حضور در میدان‌هاى نبرد به یارى رزمندگان اسلام مى‏ شتافت و کارهاى خدماتى و امدادى انجام مى داد، به عنوان نمونه:

در میدان جنگ احد حضور یافت و به مداواى زخم‌هاى پدر پرداخت که به شدت مجروح شده بود. على(ع) با سپر آب مى‏آورد و فاطمه(س) زخم‌هاى رسول اللَّه را مى ‏شست. خون بند نمى ‏آمد. فاطمه(س) قطعه حصیرى را آتش زد و خاکستر آن را بر زخم نهاد و آن را بست. سپس شمشیرهاى پیامبر(ص) و على(ع) را شست.(6) در این نبرد، فاطمه(س) همراه صفیّه خواهر حمزه سیدالشهداء، کنار پیکر مثله شده این فرمانده دلاور نشست و گریست. پیامبر(ص) هم با گریه آنان گریست. آن گاه رسول خدا(ص) به آنان مژده داد که حمزه در آسمان‌هاى هفت‌گانه، شیر خدا و شیر رسول خدا خوانده مى‏شود.(7)

فاطمه(س) در فتح مکه نیز حضور داشت و به پدر و همسرش کمک مى ‏کرد. در جریان بیعت زنان مشرک با پیامبر(ص) نیز حاضر بود.(8)پس از رحلت پیامبر(ص) و پیدایى رخدادهاى جدید در جامعه اسلامى، فصلى جدید از زندگى سیاسى فاطمه(س) آغاز شد؛ فصلى که با مراحل پیشین بسیار متفاوت بود و دختر پیامبر(ص) را با همه توان به میدان سیاست کشانید.

حضرت زهرا(س) در این فضاى مسموم و پر از آتش و خون و فتنه، علاوه بر این که دختر پیامبر(ص) و همسر على(ع) است، در چهره یک زن مسلمان مسئول در برابر رخدادهاى جامعه اسلامى، وارد میدان سیاست شد و با اتخاذ بهترین و مؤثرترین راه‌ها و شیوه‏هاى مبارزاتى به ایفاى رسالت الهى خویش پرداخت.

آگاهى‌بخشى و هشدار پس از رحلت پیامبر

پس از رحلت رسول خدا و بروز اختلافی که به خاطر جانشینی آن حضرت به وجود آمد؛ حضرت زهرا(س) مداخله نمود؛ چرا که ایشان برای مومنین حجت بوده و رسول خدا او را ملاک حق و باطل معرفى کرده و رضایت فاطمه را رضایت خدا و خشم او را خشم خدا دانسته است و او در هر جبهه‏ اى قرار بگیرد حقانیت آن را ثابت مى ‏کند و ناخشنودى وى از جناحى دیگر، بیانگر بطلان آن جناح است. از این رو، ایشان لازم دید موضع خود را در قبال رخدادهاى جدید روشن کند تا حق از باطل شناخته و حجت بر مردم تمام شود.

رسالتى که فاطمه(س) در این مقطع از تاریخ ایفا کرد، از کسى جز او حتى امیرمؤمنان(ع) ساخته نبود؛ زیرا على(ع) در رأس جبهه حق قرار داشت و خود مدعى جانشینى پیامبر(ص) بود و مدعى نمى ‏تواند شاهد باشد. علاوه بر آن که سوابق درخشان و مواضع قاطعانه على(ع) در ریشه کن کردن کفر و ستیز با کافران و مستکبران، کینه‏اى دیرینه از وى بر دل‌هاى بازماندگان و وارثان اندیشه آنان نهاده بود که زدودن آن کار آسانى نبود. روى این جهات پرچمدار مبارزه با توطئه‏ گران باید فردى باشد که در عین محور بودن وجود او براى حق و باطل، بر روى هیچ کس شمشیر نکشیده و با هیچ فرد از در ستیز در نیاویخته باشد و در عین حال محبوب‏ترین و نزدیک‏ترین فرد به پیامبر(ص) باشد و چنین شخصى‏ جز حضرت فاطمه (س) نبود.(9)

تلاش برای بیدار کردن خواص

حضرت زهرا(س) در گام عملى دیگر به سراغ خواص از مهاجر و انصار رفت و با سخنان هشدار دهنده و یادآورى رخدادها و خاطرات دوران حیات رسول خدا (ص) سعى کرد وجدان‌هاى خفته آنان را بیدار کند. ایشان همراه حضرت على (ع) و فرزندانش امام حسن و امام حسین- علیهما السلام- شبانه به منازل و مجالس انصار و مهاجران مى ‏رفت و آنان را به مبارزه با باطل و جانبدارى از جبهه حق دعوت مى‏ کرد و مى ‏فرمود:

«اى مهاجران و انصار! خدا را یارى کنید. من دختر پیامبر شما هستم و شما با رسول خدا (ص) بیعت کردید که از او و فرزندانش در برابر یورش دشمنان دفاع کنید، همان گونه که از خود و فرزندان خود دفاع مى‏کنید. پس بر سر پیمان با رسول خدا(ص) استوار بمانید.»(10)

ایراد خطبه‌ای تاریخی

حضرت زهرا در ضمن خطبه مفصلی که با مباحثی از خداشناسی شروع می‌شود و درباره رسالت پیامبر مطالبی را بیان می‌فرماید و وضعیت آن مردم را در دوران پیش از بعثت یادآور می‌شود و درباره نقش نجات بخش اسلام در زندگی آنان تذکر می‌دهد و به این جا می‌رسد که پس از رحلت پیامبر در حالی که بدن مطهر آن حضرت بر روی زمین بود و چیزی از پیمانی که (با رسول و جانشین او) بسته بودید، نمی‌گذشت، شما (حق جانشینش را غصب کردید) با این بهانه که از فتنه می‌ترسیم اما بدانید که شما خود در فتنه سقوط کرده‌اید.(11)

حضرت زهرا(س) در خطابه حماسى خود افق‌هاى بسیارى را گشود؛ از حمد و ثناى الهى گرفته تا نقش رسالت در تحول تاریخى عرب و حکمت دستورهاى اسلامى؛ اما با ژرف نگرى در این خطبه مى‏ توان دریافت که همه موضوعات مطرح شده در مسیر باز نمودن جایگاه ولایت و امامت در نظام اسلامى و تعیین و معرفى مصداق آن، چینش و سامان یافته است.

مى ‏توان گفت مهم‏ترین هدفى که در خطبه حضرت دنبال مى ‏شود، فهماندن این حقیقت به همگان است که تنها راه ثمربخشى و سامان‌پذیرى شریعت و یگانه محور وحدت، پذیرش ولایت اهل بیت- علیهم السلام- و سر سپردگى عملى به آن است.

حضرت زهرا(س) در این بخش نورانى، آئین اسلام را به مجموعه ‏اى متشکل از اعضا و ارگان‌هاى متعدد تشبیه کرده که ثمر بخشى آن در درجه نخست نیازمند یک نظام فرماندهى است که میان همه زیر مجموعه‏ ها تعادل و توازنى نتیجه بخش برقرار سازد و در درجه دوم، وابسته به انسجام زیر مجموعه‏ ها با یکدیگر و هماهنگى کامل آنها با خواسته‏ هاى فرماندهى است.

از منظر ایشان جامعه آن گاه از ناهماهنگى و نابسامانى مى ‏رهد که افراد آن یک نظام لایق و کارآمد را براى ساماندهى امور خویش برگزینند و جملگى با اتحاد و هماهنگى کامل به اجراى فرمان‌ها و خواست‌هاى رهبرى آن همت گمارند تا از این رهگذر افراد جامعه به سعادت دنیا و آخرت نایل آیند. حضرت زهرا(س) در ادامه طرح ساماندهى مکتب و جلوگیرى از تفرقه و اختلاف، در دیدار زنان مهاجر و انصار که به عیادت او آمده بودند، به معرفى مصداق الهى آن پرداخت و فرمود:

به خدا سوگند [اگر رهبرى على (ع) را مى‏پذیرفتند] هرگاه از زمام امرى که رسول خدا (ص) به على (ع) سپرده بود، دست بر مى داشتند، آن حضرت مهار شتر خلافت را در دست مى‏ گرفت و به سهولت آنان را راه مى‏ برد، آن چنان که نه مرکب، زخمى و رنجور شود و نه رونده، خسته و درمانده گردد. على (ع) آنان را به سرچشمه‏اى جوشان، زلال و پر آب فرود مى‏ آورد که از آب گوارا لبریز بود و تشنگى را بر طرف مى ‏کرد ...

فَجَعَلَ اللَّهُ ... طاعَتَنا نِظاماً لِلْمِلَّةِ وَ امامَتَنا أَماناً لِلْفُرْقَةِ. خداوند اطاعت و پیروى از ما را رشته نظم و وفاق ملت و رهبرى و پیشوایى ما را موجب امان از تفرقه و تشتت قرار داده است.

منابع :

1. جهت اطلاع بیشتر ر.ک: دلائل النبوة، ابوبکر احمد بن حسین بیهقی، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ج 2، ص 41 ـ 47؛ بحارالانوار، ج 18، باب 8 از ابواب معجزات پیامبر و باب 1 از ابواب احوال آن حضرت.

2. دلائل النبوة، ج 2، ص43.

3. بحارالانوار، ج 18، ص57؛ دلائل النبوة، ج2، ص 44.

4. برای آشنایی با ویژگیهای حضرت امام علیه السلام از نگاه حضرت زهرا علیهاالسلام ر.ک: خطبه حضرت در جمع زنان مدینه. برای استفاده از متن شرح و تفسیر دو خطبه آن حضرت که یکی را در مسجد مدینه و دیگری در جمع زنان مدینه ایراد فرمود، ر.ک: الاحتجاج، ج1، ص253 ـ 293 و شرح نهج البلاغه، ج16، ص210 به بعد و شرح خطبه حضرت زهرا، سید عزالدین زنجانی در دو جلد و قطره ای از دریا، علی ربانی گلپایگانی.

5. ویژگیها، آثار و برکات رهبری امام علیه السلام را در خطبه حضرت در جمع زنان مدینه ببینید، در ادامه بحث چند مورد در حد اشاره بیان خواهد شد.

6. سیره ابن هشام، ج3، ص 106

7. مغازی واقدی، ج1، ص 290

 8. مغازی واقدی، ج2، ص 830

 9. درآمدی بر سیره فاطمی، علی رفیعی، ص 117

10. الاختصاص، ص 184

 11. دلایل الامامه، 30 و کشف الغمه، 1/479

12.پایگاه بصیرت

13.خبرگزاری فارس 



تاریخ : سه شنبه 24 بهمن 1396 | 08:56 ب.ظ | نویسنده : امیرحسین چوبداری | نظرات

  • paper | تیم طراحی | ماهواره امید
  • گالری عکس

    گالری تصاویر